Kanunun temel yaklaşımı
4734 sayılı Kamu İhale Kanununun 12’nci maddesi, ihale konusu mal, hizmet veya yapım işinin teknik kriterlerinin ihale dokümanının bir parçası olan teknik şartnamede gösterilmesini esas alır. Bu kriterlerin verimlilik ve fonksiyonelliğe yönelik olması, rekabeti engellememesi ve bütün istekliler için fırsat eşitliği sağlaması gerekir. Kanunun 5’inci maddesindeki saydamlık, rekabet, eşit muamele ve kaynakların verimli kullanılması ilkeleri de bu yaklaşımın genel çerçevesini oluşturur.
Bu nedenle teknik şartname, yalnızca idarenin istediği ürünü tarif eden bir alışveriş listesi değildir. İhtiyacın ölçülebilir performans kriterleriyle açıklanması ve farklı üreticilerin uygun çözümler sunabilmesine imkân verilmesi beklenir. Kapasite, dayanım, ölçü, kullanım ortamı, güvenlik ve kabul yöntemi gibi özellikler açık yazılabilir; ancak kriterlerin birlikte yalnızca tek bir ürünü işaret edip etmediği ayrıca değerlendirilmelidir.
Marka ve model yasağının sınırı
Kanunun 12’nci maddesine göre teknik şartnamede belli bir marka, model, patent, menşei, kaynak veya ürün belirtilemez; belirli bir marka ya da modele yönelik özellik ve tanımlamalara da yer verilemez. İstisna, ulusal veya uluslararası teknik standartların bulunmaması ya da teknik özelliklerin belirlenmesinin mümkün olmaması hâlidir. Bu durumda marka veya model ancak “veya dengi” ifadesiyle kullanılabilir.
“Veya dengi” ibaresi, her benzer ürünün otomatik olarak uygun kabul edileceği anlamına gelmez. Dengi olduğu ileri sürülen ürünün şartnamede açıklanan işlevi ve zorunlu teknik kriterleri karşılaması gerekir. Aynı şekilde şartnamede marka adı yazmaması da tek başına rekabetin sağlandığını kanıtlamaz; çok dar ölçülerin, benzersiz aksesuarların veya yalnızca bir üründe birleşen ayrıntıların dolaylı işaret oluşturup oluşturmadığı incelenmelidir.
Tedarikçi eşdeğerliği nasıl göstermeli?
Teklif hazırlayan firma, şartname maddelerini satır satır ürün verileriyle eşleştiren bir uygunluk tablosu oluşturmalı. Her kriterin karşısına katalog sayfası, teknik veri föyü, test raporu, kullanım kılavuzu veya üretici beyanı gibi doğrulanabilir dayanak yazılmalı. Belgenin hangi model ve varyanta ait olduğu açık olmalı; aynı ürün ailesindeki farklı modellerin verileri birbirine karıştırılmamalıdır.
Bir istisna kapsamında marka veya model referansı bulunan şartnamede “veya dengi” değerlendirmesinin hangi ölçütlere göre yapılacağı dokümandan anlaşılmalıdır. Belirsiz bir nokta varsa teklif verilmeden önce dokümandaki usule uygun açıklama talep edilmesi, sonradan yaşanabilecek yorum farkını azaltır. Firma kendi ticari kanaatini, idarenin yazılı teknik kriterinin yerine koymamalıdır.
Eşdeğerlik dosyasında yalnızca karşılanan maddeler değil, uygulanmayan veya açıklama gerektiren noktalar da gösterilmelidir. Katalogda bulunmayan bir özellik için satış temsilcisinin sözlü beyanı yerine üreticiden doğrulanabilir yazılı belge alınmalı; yabancı dildeki belgelerin sunuluş şekli ihale dokümanındaki kurallara göre kontrol edilmelidir.
ARF için teklif öncesi kontrol
ARF A.Ş. açısından uygulanabilir yöntem, önce zorunlu kriterleri tercih niteliğindeki özelliklerden ayırmaktır. Ardından en az iki farklı üretici veya çözümün aynı performans ihtiyacını karşılayıp karşılamadığı kontrol edilebilir. Tek ürünle sınırlı görünen kriterler için teknik gerekçe, standart bağlantısı ve ölçüm yöntemi ayrı ayrı sorgulanmalıdır.
Teklif edilen ürünün marka-model bilgisi elbette teklif dosyasında net biçimde belirtilmeli; ancak uygunluk iddiası yalnızca marka bilinirliğine dayandırılmamalıdır. Nihai değerlendirme, yürürlükteki mevzuat, ihale dokümanı ve somut olayın özelliklerine göre yapılır. Kamu İhale Kurulu kararları da benzer ifadelerin her dosyada kendi gerekçesi ve rekabete etkisiyle birlikte incelendiğini gösterir.
Anahtar kelimeler
teknik şartname, marka model yasağı, veya dengi, 4734 sayılı Kanun, kamu ihalesi, ürün uygunluk tablosu
Meta açıklaması
4734 sayılı Kanuna göre teknik şartnamede marka-model sınırını, “veya dengi” istisnasını ve tedarikçinin eşdeğerlik kanıtlarını inceleyin.
Yayın bilgisi
Yayın tarihi: 4 Eylül 2026. Bilgilendirme amaçlıdır; hukuki danışmanlık değildir.